رویداد۲۴ نوشت: اعتراضاتی که در کشور رخ داد و به دنبال آن قطع خطوط ارتباطی و اینترنت، بازار و اقتصاد کشور را در حالت حیات نباتی برد. وضعیتی که در آن بخش دولتی و خصوصی در حال تنفس هستند، اما نه خلق ارزشی صورت میگیرد و نه چشمانداز مثبتی برای آینده وجود دارد. اگر ریزبینانهتر نگاه کنیم، بازار خردهفروشان هم در وضعیت اغما به سر میبرند. بازار نیمهتعطیل است و اگر هم کرکره مغازهها بالا باشد، فروشی انجام نمیگیرد. ضمن اینکه دل و دماغی هم برای خرید از سوی مردم فعلا وجود ندارد.
تجربه اعتراضهای پیشین در ایران نشان میدهد که هربار حاکمیت از طریق برخورد شدید با مردم و ابزارهایی مانند قطع اینترنت توانسته کنترل اوضاع را در دست گیرد و فضا را آرام کند، باز هم در بر همان پاشنه چرخیده و هیچ اصلاحی در رویه رخ نداده است. از این رو شاید حاکمیت بازهم به خطا خیال کند که توانسته اوضاع را کنترل کند، اما آنچه زیر پوست جامعه جریان دارد بیشتر شبیه آرامش پیش از طوفان است. چراکه تبعات اقتصادی قطع اینترنت، اعتراضات و جنگ، خود را دیر یا زود نمایان خواهد کرد.
بعد از اعتراضات باید منتظر چه باشیم؟
۱۲ روز از قطع اینترنت گذشته و خبری از بازگشت آن به روال عادی نیست. برخی از همین بازار آشفته سواستفاده کرده و گمانهزنی میکنند که شاید اینترنت ملی که رویای تندروها بود، عملی شود. هنوز بصورت رسمی میزان خسارت ناشی از قطع اینترنت به کسب و کارها، اعلام نشده است، اما براساس گزارش شرق، احسان چیتساز، معاون سیاستگذاری و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات، چندیپیش براساس ارزیابی دوره جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، اعلام کرد که بهازای هر روز قطعی اینترنت حدود ۵۰۰ میلیارد تومان زیان برای کسبوکارها اتفاق افتاده بود. از سوی دیگر ستار هاشمی، وزیر ارتباطات هم در اواخر تیرماه با ارائه گزارشی درباره وضعیت ارتباطات در دوره جنگ به مجلس اعلام کرد: «در هر دو روز، معادل یک همت به اقتصاد دیجیتال کشور خسارت وارد شد»؛ با این حساب تا این لحظه که نزدیک به ۱۰ روز از قطع اینترنت میگذرد، میزان خسارت به کسبوکارها بیش از ۵ هزار میلیارد تومان بوده است.
هرچند در ششمین روز قطع اینترنت، وزیر ارتباطات خبر داد که در تعامل با کسبوکارهای اینترنتی، قصد دارد خسارتهای قطعی اینترنت را برآورد و به فعالان این بخش کمک کنند، اما مشخص نیست که دولت از طریق کدام منبع مالی میخواهد این ضرر را جبران کند و تکلیف خسارت وارد شده به کسب و کارهای خُردی که در اینستاگرام فروش داشتند، چه میشود.
تعطیلی واحدهای تولیدی کوچک، کاهش تقاضا در بازارهای خرد و محدودیتهای عرضه کالا، به معنای از دست رفتن فرصتهای ناپایدار اقتصادی برای صاحبان کسبوکارهای اینترنتی است.. اگر در گذشته برخی از آنها میتوانستند با فروش محصولات خود از طریق شبکههای اجتماعی، درآمدی جزئی، اما مستمر داشته باشند، اکنون با محدودیتهای اینترنتی، این امکان بصورت کامل از بین رفته است.
شرایط زمانی سختتر میشود که بدانیم حتی پس از وصل اینترنت، ازسرگیری مجدد فعالیت کسبوکارها با یک وقفه جدی مواجه میشود و حتی برخی از آنها برای انتقال شرکت خود به دیگر کشورها اقدام کنند. کمااینکه در روزهای خاموشی اینترنت برخی از شرکتها برای ادامه فعالیت خود به ترکیه یا امارات رفته اند تا روند ارتباط یا تعهد آنها با شرکتهای خارجی با مشکل روبهرو نشود. از این رو قابل پیشبینی است که باید منتظر موج تازه تعدیل نیروی انسانی از شرکتها هم باشیم.
خداحافظی سرمایهگذار خارجی با ایران
بررسی روند سرمایهگذاری طی ۱۵ سال اخیر نشان میدهد که اقتصاد ایران طی این دوره با نوسانهای شدید، شوکهای تحریمی، تورم بالا، بیثباتیهای کلان و کمبود منابع مالی مواجه بوده و این عوامل به صورت همزمان موتور سرمایهگذاری را تضعیف کردهاند. پیش از اعتراضات، جنگ ۱۲ روزه به تنهایی ریسک سرمایهگذاری را افزایش داده، در بخش خصوصی سرمایهگذاری کاهش یافته بود و سرمایهگذار خارجی هم وجود نداشت. حال با بروز اعتراضات و قطع اینترنت، پیشبینی اقتصاددانانی همچون علی سرزعیم، این است که خروج سرمایهگذاران بزرگ از ایران شدت خواهد گرفت و کسانی که تاکنون برای خروج منابع خود از ایران تردید داشتند، به یقین میرسند.
کاهش تجارت با کشورهای همسایه
در راستای ناآرامیهایی که در داخل کشور رخ داد، ترامپ اعلام کرد که کشورهایی که با ایران مراوده تجاری داشته باشد، مشمول تعرفه ۲۵ درصدی خواهند شد. چین، امارات و ترکیه مهمترین شرکای تجاری ایران هستند که درصورت اعمال این تعرفهها باید منتظر کاهش تجارت با ایران، افزایش نقش اقتصاد غیررسمی در کشور و همچنین افزایش هزینههای مبادله باشیم.
انفجار قیمت طلا، دلار، گوشت و مرغ
تعطیلی بازار در شهرهای کوچک و بزرگ، به کاهش تولید، تجارت داخلی و خارجی و در نهایت افت تولید ناخالص ملی را به بار خواهد آورد. ضمن اینکه با از سرگیری فعالیت مجدد بازارها، اثر انتظارات تورمی را بر قیمت دلار و طلا خواهیم دید.
قیمت گوشت به عنوان یکی از اصلیترین اقلام سبد غذایی خانوارها، پس از حذف ارز ترجیحی جهش چشمگیری را تجربه کرد. بررسی بازار نشان میدهد که در حال حاضر، یک کیلو گوشت گوساله ۱ میلیون و ۷۵۰ هزار تومان، گوشت ران گوسفندی ۱ میلیون و ۲۳۴ هزار و مرغ کامل نیز ۳۶۷ هزار و ۵۰۰ تومان قیمت دارد. کارشناسان اقتصاد معتقد هستند که یارانه ۴ میلیون تومانی نمیتواند هزینه خانوارها را جبران کند چراکه افزایش قیمتها محدود به کالاهای اساسی نیست و بهای سایر کالاها را هم افزایش میدهد.
حسین صمصامی، نماینده مجلس در گفتوگویی که ۱۸ دی ماه با خبرآنلاین داشته، پیشبینی کرده است که در چند ماه آینده قیمت گوشت قرمز به کیلویی ۴ تا ۵ میلیون تومان برسد. همچنین قیمت مرغ نیز تا یک ماه و نیم آینده هر کیلو مرغ به بیش از ۲۵۰ هزار تومان خواهد رسید و اگر نرخ ارز بالا برود، ممکن است قیمت مرغ حتی به بیش از ۳۰۰ هزار تومان برسد.
تصویری که اقتصاد و جامعه کشور به ما نشان میدهد این است که قطع اینترنت نه تنها نمیتواند مشکل را حل کند بلکه تبدیل به به یکی از گسلهای معیشتی میشود. اکنون که سطح تهدیدهای نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران بالا گرفته است، باید درنظر داشت که جنگ فقط در جبهههای نظامی رخ نمیدهد؛ سنگر واقعی آنجاست که مردم زندگی میکنند و برای لقمه نانی میجنگند. اگر دولت در این بزنگاه تصمیم به تغییر در سیاست خارجه و بهبود وضعیت اقتصادی نگیرد، با بحران بزرگتری روبهرو خواهد شد که هیچ تحریم و بحران دیگری قادر به تخریب آن نبوده است.