مرتضی مکی تحلیلگر مسائل بینالملل در گفتوگو با ایلنا، درباره ارزیابیاش از حملات شب گذشته و پاسخ ایران به این حملات گفت: شرایط کنونی، شرایط «نه جنگ و نه صلح» است؛ وضعیتی ناپایدار و غیرقابل پیشبینی که در آن هر اتفاقی ممکن است رخ دهد. طرفین هم در چنین شرایطی تلاش میکنند با انجام اقداماتی، دست برتر خود را حفظ کنند و نشان دهند اقداماتی که طرف مقابل انجام میدهد، لزوما نمیتواند موجب تضعیف یا انزوای طرف دیگر شود.
آمریکا فعلا جنگ گسترده نمیخواهد؛ ایران هم نمیتواند بیپاسخ بماند
وی ادامه داد: در حال حاضر، این وضعیت برای جمهوری اسلامی ایران و آمریکا وجود دارد. اگر بخواهیم موضوع را در سطح کلان بررسی کنیم، به نظر میرسد آمریکاییها با انجام این حملات محدود، همچنان به دنبال حفظ تنش، درگیری و فضای تعلیق در روابط خود با ایران هستند. آمریکاییها بر این باورند که شرایط موجود، فشار اقتصادی و محاصره دریایی فشار قابل توجهی بر جمهوری اسلامی ایران وارد کرده است و افزایش سطح تنش میتواند این فشار را، بهویژه بر بازار ایران، افزایش دهد و دولت ایران را مجبور به اتخاذ تصمیماتی کند که ممکن است سطح نگرانی و غیرقابل پیشبینی بودن را در جامعه ایران تشدید کند. حملهای که آمریکاییها انجام دادهاند را هم باید در همین چارچوب مورد ارزیابی قرار داد.
این تحلیلگر مسائل منطقه تصریح کرد: با این حال، بعید به نظر میرسد که آمریکاییها دستکم تا زمان برگزاری انتخابات میاندورهای، به دنبال ورود به یک درگیری گسترده با ایران باشند. جمهوری اسلامی ایران هم تاکنون نشان داده که به دنبال تشدید تنش و درگیری نیست، بلکه برعکس، تلاش میکند فرصتهایی برای بازگشت به مذاکرات و تداوم گفتوگوها ایجاد کند. با این حال، نمیتواند در برابر اقدامات آمریکا واکنشی نشان ندهد؛ زیرا عدم پاسخ به اقدامات آمریکا ممکن است نشانه ضعف و افزایش تهدید علیه جمهوری اسلامی ایران تلقی شود. به همین دلیل، ما در فاصله زمانی بسیار کوتاهی پس از حمله آمریکاییها به لارک، شاهد واکنش ایران و هدف قرار گرفتن پایگاههای آمریکا در اردن بودیم.
سناریوی آمریکا؛ فشار اقتصادی، حملات محدود و تشدید نگرانی در ایران
مکی در پاسخ به این سوال که آیا میتوان گفت آمریکا قصد دارد در کنار فشار اقتصادی، حملات محدود را هم به ایران تحمیل کند و این روند را ادامه دهد، گفت: قطعا یکی از اهداف آمریکاییها تشدید تنش و ایجاد فضای نگرانی در افکار عمومی جامعه ایران است. آخرین واکنشها و مواضعی که ترامپ اتخاذ کرده هم این مسئله را بهخوبی نشان میدهد. خزانهداری آمریکا بهصورت مستمر و تقریبا روزانه یا هفتگی، اقدامات مختلفی برای اعمال تحریمهای اقتصادی و بانکی علیه ایران انجام میدهد.
وی ادامه داد: ممکن است بخشی از این تحریمها و تهدیدها برای افکار عمومی تکراری شده باشد و حتی موضوع جدیدی برای اعمال تحریمهای بانکی و اقتصادی علیه شرکتها و مجموعههای تجاری باقی نمانده باشد، اما تکرار این تهدیدها و سخن گفتن از تشدید تحریمها، بخشی از جنگ روانی علیه افکار عمومی داخل ایران است. طبیعی است که واکنشهای بازار هم این موضوع را نشان میدهد و قطعا حملات محدود هم میتواند به تشدید این جنگ روانی کمک کند.
تا انتخابات کنگره، آمریکا وضعیت تعلیق با ایران را مدیریت میکند
این تحلیلگر مسائل منطقه درباره اظهارات ترامپ مبنی بر اینکه با پاسخ ایران به حملات شب گذشته به لارک آمریکا هم واکنش شدیدی نشان خواهد داد، گفت: در شرایط کنونی، هر سناریویی محتمل است. جمهوری اسلامی ایران طی شش ماه گذشته تحت شدیدترین فشارهای اقتصادی، نظامی و امنیتی قرار داشته و به همین دلیل، شرایط میتواند به نقطهای تبدیل شود که ضرورت آمادگی صددرصدی را در قبال سناریوهایی که آمریکاییها امکان دارد، انجام دهند، ایجاب کند. اما همانطور که گفتم آمریکاییها در شرایط فعلی، بیش از آنکه به دنبال تشدید تنشهای نظامی و انجام حملات گسترده باشند، تمرکز خود را بر تحریمها، فشار اقتصادی و جنگ روانی قرار خواهند داد.
مکی تصریح کرد: آمریکاییها بر این باورند که هزینههایی که از طریق فشار اقتصادی و تحریم میتوانند به ایران تحمیل کنند، بسیار کمتر از هزینههایی است که یک اقدام نظامی گسترده میتواند برای آنها به همراه داشته باشد. بهویژه اینکه این اقدامات، دستکم در کوتاهمدت، تأثیر کمتری بر بازار انرژی و اقتصاد آمریکا خواهد داشت و اگر تأثیری هم ایجاد کند، احتمالا محدود، قابل کنترل و قابل مدیریت خواهد بود. این وضعیت کاملا متفاوت از شرایطی است که در صورت وقوع یک جنگ گسترده ایجاد خواهد شد؛ چراکه چنین جنگی میتواند باتوجه به واکنشهای جمهوری اسلامی ایران شوک قابل توجهی به بازار انرژی جهان و بهویژه بازار انرژی منطقه وارد کند.
وی ادامه داد: به همین دلیل، تصور میکنم آمریکاییها همچنان بر این باورند که باید فشار و تحریمها و محاصره دریایی را تشدید کنند و در کنار آن، با توجه به اینکه واکنشهای ایران تاکنون ارزیابی شده است، به حملات محدود نیز ادامه دهند. آنها احتمالاً واکنشهای ایران را تا حدودی میپذیرند تا بتوانند مدیریت این وضعیت تعلیق را تا زمان برگزاری انتخابات میاندورهای کنگره در دست داشته باشند.
این تحلیلگر تصریح کرد: پس از انتخابات با توجه به شرایطی که پس از آن ایجاد خواهد شد باید ببینیم که آمریکاییها تا آبانماه بار دیگر به سمت مذاکره حرکت کنند یا همانطور که برخی تحلیلگران معتقدند، ممکن است حملات گستردهتری علیه ایران انجام دهند.
عمان، قطر و پاکستان دیگر توان میانجیگری ندارند
برای کاهش تنش ایران و آمریکا به میانجی قدرتمندتری مانند چین نیاز است
مکی درباره ارزیابیاش از رویکرد کشورهای منطقه را در شرایط کنونی گفت: ما در هفته گذشته شاهد تحرکات سیاسی عمان، قطر و پاکستان و سفر مقامات این کشورها به تهران بودیم. در ابتدا، بسیاری نسبت به این تحرکات خوشبین بودند، اما عملاً پس از بازگشت این مقامات به پایتختهای خود، هیچ اتفاق سیاسی مشخصی که نشاندهنده آمادگی آمریکا برای بازگشت به مذاکرات باشد، مشاهده نشد. این مسئله نشان میدهد که آمریکاییها در شرایط فعلی اراده و عزم مشخصی برای بازگشت به مذاکرات ندارند.
وی ادامه داد: در حال حاضر، نشانه و سیگنالی از سوی دولتهای عربی منطقه در قبال تشدید تنشها نیز مشاهده نشده است. با این حال، اینکه جمهوری اسلامی ایران در پاسخ به حملات، اردن را بهعنوان محل تلاقی و هدف اقدام خود انتخاب کرده، حاوی پیامهایی است. به نظر میرسد یکی از این پیامها این باشد که به کشورهای منطقه اطمینان بیشتری داده شود که اگر آنها در خصوص کاهش تنش اقداماتی اتخاذ کنند، این کاهش تنش میتواند به رفع برخی نگرانیها و تهدیدهای متوجه آنها از سوی ایران کمک کند.
این تحلیلگر مسائل منطقه گفت: البته اینها صرفا گمانهزنیهایی است که درستی یا نادرستی آنها را باید بر اساس واکنشهای بعدی دولتهای عربی منطقه ارزیابی کرد. اما گزاره اصلی که در شرایط فعلی میتوان بر آن تأکید کرد، این است که در نهایت، بخش عمده تحولات به واشنگتن و تصمیمات ترامپ بازمیگردد. دولتهای منطقه هم در شرایط تعلیق قرار دارند و آنها به این نکته رسیدهاند که در فرآیند تصمیمگیری در کاخ سفید، ترامپ از دست برتر برخوردار است.
مکی تصریح کرد: با توجه به اینکه هیچیک از تحرکات سیاسی اخیر و حتی تفاهمنامههایی که در این زمینه به امضا رسیده، تاکنون نتیجه مشخصی به همراه نداشته است، به نظر میرسد برای ایجاد تحول در این وضعیت، نیازمند ورود یک میانجی قدرتمندتر به این عرصه هستیم. در این میان، شاید اگر چین وارد این روند شود، بتوان گفت تحول سیاسی قابل توجهی در روند تنش میان ایران و آمریکا ایجاد خواهد شد. از کشورهایی مانند عمان، قطر یا پاکستان در شرایط فعلی و در وضعیت تعلیق موجود، انتظار نمیرود که بتوانند اقدام تعیینکنندهای برای کمک به کاهش تنش و بازگشت آمریکا به مذاکرات انجام دهند.