نیویورکتایمز نوشت: ایران نشان داده است که آمادگی دارد رویارویی خود با ایالات متحده را تشدید کند؛ مقامات ارشد این کشور در روزهای اخیر، پس از آنکه ایران برای نخستین بار به ناوهای جنگی آمریکا حمله کرد، هشدارهای فزاینده و تندتری صادر کردهاند.
به نقل از انتخاب، در ادامه این مطلب آمده: مقامات ایران در شرایطی رویکرد تهاجمیتری در پیش گرفتهاند که این کشور با فشار اقتصادی فزاینده مواجه است و نگران است کنترلش بر تنگه هرمز در حال از دست رفتن باشد. محاصره دریایی آمریکا صادرات نفت ایران، که منبع اصلی درآمد کشور است، را تقریباً غیرممکن کرده است. در عمل، ایران تشدید تنش را اصلیترین اهرم فشاری میبیند که در برابر ایالات متحده در اختیار دارد.
به گفته تحلیلگران، این وضعیت خطر آن را افزایش داده است که مجموعهای از درگیریهای اخیر دوباره به یک جنگ تمامعیار تبدیل شود.
روز سهشنبه، ارتش آمریکا اعلام کرد ایران تلاش کرده است به یک ناو جنگی آمریکایی حمله کند و در پی آن، دو طرف حملاتی را علیه یکدیگر انجام دادند. روز شنبه نیز ایران اعلام کرد که با موشکهای بالستیک به دو شناور نظامی آمریکا حمله کرده است. نیروهای آمریکایی در پاسخ، سه نفتکش ایرانی را هدف قرار دادند.
محمدباقر قالیباف، مذاکرهکننده ارشد ایران و رئیس مجلس، روز یکشنبه به نمایندگان مجلس گفت که دوران «پاسخهای متناسب» به حملات آمریکا به پایان رسیده است.
او گفت: «از این پس، هرگونه تجاوز علیه منافع و امنیت ایران با پاسخی سریعتر، سنگینتر و دردناکتر مواجه خواهد شد.»
اندکی بعد، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، از برنامههایی برای ایجاد یک «منطقه محدودشده» برای کشتیرانی در خلیج فارس خبر داد؛ اقدامی که دامنه آن فراتر از تلاشهای ایران برای کنترل تنگه هرمز خواهد بود.
ایران تا حد زیادی توانسته است در برابر کارزار نظامی سنگینی که آمریکا و اسرائیل در ماه فوریه آغاز کردند، مقاومت کند. اما جنگ فرسایشی در ماههای اخیر تهدید اقتصادی تازهای ایجاد کرده که اکنون حکومت ایران را به سمت تشدید لحن و حملات خود سوق میدهد.
محاصره دریایی آمریکا مانع از آن شده است که تهران بخش زیادی از نفت خود را صادر کند؛ نفت که منبع اصلی درآمد کشور است. این مسئله بحران اقتصادی دیرینه ایران را وخیمتر کرده است.
دولت ایران روز سهشنبه قیمت برخی انواع بنزین را به دلیل کمبود سوخت افزایش داد؛ اقدامی که انتظار میرود فشار بیشتری بر کشوری وارد کند که همین حالا نیز با تورم فزاینده، بیکاری و کاهش سریع ارزش پول ملی دستوپنجه نرم میکند.
همزمان، اسکورتهای دریایی آمریکا باعث شدهاند تعداد محدودی نفتکش بتوانند از تنگه هرمز عبور کنند و بدین ترتیب، تلاش ایران برای بستن این آبراه را تا حدی تضعیف کردهاند؛ اقدامی که موجب افزایش شدید قیمت جهانی نفت شده است.
تعداد کشتیهایی که از تنگه عبور میکنند اندک است و این عملیات برای آمریکا هزینه بسیار زیادی دارد، اما همین میزان عبور نیز مانع از افزایش بیشتر قیمت نفت شده و توانایی ایران برای تحمیل فشار اقتصادی بر واشنگتن را کاهش داده است.
فرزان ثابت، تحلیلگر مسائل ایران در مؤسسه ژنو، گفت: «چگونه میتوانید دوباره ابتکار عمل را به دست بگیرید؟ تشدید تنش.»
او گفت ایران احتمالاً تلاش خواهد کرد رویارویی نظامی را تشدید کند، در حالی که سعی دارد از بازگشت به یک جنگ تمامعیار جلوگیری کند.
او افزود: «این اقدام بسیار پرهزینه و آسیبزا است، اما همزمان آنها امیدوارند که باعث افزایش قیمت جهانی نفت یا بسته شدن کامل دوباره تنگه هرمز شود.»
«لحظه تعیینکننده»
مقامهای ارشد ایران گفتهاند که آمادهاند درباره بازگشت به تفاهمنامه شکنندهای که در ماه آوریل به جنگ پایان داد و قرار بود زمینه را برای مذاکرات درباره توافق هستهای ایران فراهم کند، مذاکره کنند.
اما دونالد ترامپ گفته است علاقهای به مذاکره ندارد و ترجیح میدهد استراتژی فرسایشی خود و خفه کردن اقتصادی ایران را ادامه دهد.
ایران معتقد است اکنون ممکن است بهترین زمان برای افزایش سطح تنش باشد؛ بهویژه پیش از انتخابات میاندورهای آمریکا در ماه نوامبر، جایی که یک جنگ نامحبوب میتواند به ترامپ و حزب جمهوریخواه آسیب بزند.
محمدعلی شعبانی، تحلیلگر مسائل ایران و سردبیر وبسایت منطقهای Amwaj.media، گفت: «همه نشانهها حاکی از آن است که ما در آستانه یک لحظه تعیینکننده هستیم. مطمئن نیستم ایرانیها بخواهند صبر کنند تا بعد از انتخابات و سپس در صورت شکست دیپلماسی مورد حمله قرار بگیرند.»
حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در گروه بینالمللی بحران، گفت اقدام ایران برای شلیک موشکهای بالستیک به دو ناو جنگی آمریکا یک تشدید تنش مهم بوده است.
نیروهای ایرانی پیش از این تلاش جدی برای هدف قرار دادن ناوهای آمریکایی انجام نداده بودند و ظاهراً تمایلی نداشتند حملاتی انجام دهند که میتوانست به کشته شدن شمار زیادی از نیروهای آمریکایی منجر شود.
او گفت: «این محاسبات آشکارا تغییر کرده است.»
تصمیم آمریکا برای پاسخ دادن با حمله به سه نفتکش ایرانی ــ و غرق کردن یکی از آنها ــ نشان داد که واشنگتن حمله ایران را تا چه اندازه جدی گرفته است.
عزیزی گفت: «هر دو طرف تلاش میکنند خطوط قرمز خود را تعیین کنند و در عین حال، خطوط قرمز طرف مقابل را تا جایی که میتوانند عقب برانند.»
این تحولات همچنین نشاندهنده پذیرش این واقعیت بود که توانمندیهای نظامی ایران تغییر کرده است.
به گفته عزیزی، پیش از آغاز جنگ، آمریکا تصور نمیکرد ایران بتواند پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه را با دقت هدف قرار دهد. اما ایران در ماههای اخیر نشان داده است که قادر به انجام این کار است؛ از جمله در حملهای به یک پایگاه آمریکا در اردن در ماه ژوئیه که در آن دو سرباز آمریکایی کشته شدند.
عزیزی گفت ایران ممکن است به همین شکل در هدف قرار دادن ناوگانهای دریایی نیز مهارت پیدا کند.
ایران همچنین تلاشهای خود برای تصرف و مطالعه تسلیحات دشمن را بهطور علنی به نمایش گذاشته است.
خبرگزاری دولتی ایرنا روز سهشنبه اعلام کرد نیروهای دریایی سپاه پاسداران یک زیردریایی بدون سرنشین آمریکایی موسوم به Dive-LD را توقیف کردهاند.
ایران پیش از این نیز توانسته است تسلیحاتی را که متحدانش در اختیار آن قرار دادهاند یا از دشمنانش به غنیمت گرفته، مهندسی معکوس کند.
فرماندهی مرکزی آمریکا اعلام کرد این پهپاد دریایی یک مدل قدیمی بوده که دچار نقص فنی شده است و «نه اطلاعات حساسی جمعآوری کرده و نه به تجهیزات طبقهبندیشده سونار یا رادار مجهز بوده است.»
چند ساعت بعد، یک مقام آمریکایی اعلام کرد نیروهای این کشور در واکنش به تلاشهای ایران برای حمله به یک ناو جنگی نیروی دریایی آمریکا ــ برای دومین بار طی چند روز ــ چندین نفتکش ایرانی را هدف قرار دادهاند.
رسانههای دولتی ایران گزارش دادند که نفتکشها در نزدیکی جزیره خارک، مرکز صنعت نفت ایران، و جاسک، یک شهر بندری در سواحل جنوبی ایران، هدف قرار گرفتهاند.
اعلام رضایی درباره ایجاد یک «منطقه ممنوعه» جدید در خلیج فارس نیز اقدام دیگری برای افزایش سطح رویارویی بود.
دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران جزئیات چندانی درباره این طرح ارائه نکرد، اما یک کارشناس امور سیاست خارجی مستقر در تهران، گفت هدف آن افزایش هزینه عبور کشتیهایی است که با اسکورت نیروی دریایی آمریکا از تنگه عبور میکنند و هشدار دادن به آنهاست که حتی پس از عبور از تنگه نیز ممکن است در امنیت نباشند.
او گفت: «رعایت قوانین جدید ایران میتواند شرط عبوری امن و بدون پیامد باشد.»
این اقدامات تنشزا همزمان با تحولات تازه و بیثباتکننده در منطقه رخ داده است. انصار الله یمن روز سهشنبه حملاتی را انجام دادند که دهها زخمی در جنوب عربستان سعودی بر جای گذاشت و عربستان نیز وعده داد به این حملات پاسخ دهد.
چه این حملات با هماهنگی تهران انجام شده باشند و چه نه، ازسرگیری درگیریها در یمن به هدف ایران برای افزایش فشار بر قیمت جهانی انرژی کمک خواهد کرد.
برهانی گفت: «آنها معتقدند ایران باید شرایط را تغییر دهد؛ احتمالاً از طریق اقدامی آسیبزاتر یا تهاجمیتر که بتواند سطح تنش منطقهای را افزایش دهد.»
برخی از مقامات ایران همچنین معتقدند اکنون زمان مناسبی برای اقدام است، زیرا ترامپ در هر صورت پس از انتخابات میاندورهای دوباره به سمت جنگ خواهد رفت.
چند تن از تحلیلگران گفتند رئیسجمهور آمریکا در صورت پیروزی غیرمنتظره در انتخابات احساس خواهد کرد سیاستش تأیید شده است، یا در صورت شکست، احساس خواهد کرد دیگر چیزی برای از دست دادن ندارد و میتواند استراتژی مورد نظر خود را دنبال کند.
با این حال، فرزان ثابت انتظار دارد وخیمتر شدن شرایط اقتصادی جهان در نهایت دولت ترامپ را وادار کند که از شدت تنشها بکاهد.
او گفت اگرچه اسکورتهای دریایی آمریکا در تنگه هرمز اجازه دادهاند مقداری نفت از این مسیر عبور کند، ذخایر جهانی نفت خام با سرعت کافی دوباره پر نمیشوند و گاز طبیعی و سایر فرآوردههای حیاتی نفتی نیز به میزان کافی عبور نمیکنند.
به گفته او، این کمبودها احتمالاً فشار بیشتری بر اقتصاد جهانی وارد خواهند کرد.
او گفت: «در آن مقطع است که من میبینم آنها بهتدریج و با آزمونوخطا به سمت نوعی توافق محدود یا توافقی بالفعل حرکت میکنند.»
او افزود: «به آن بهعنوان MOU-plus فکر نکنید؛ به آن بهعنوان MOU-minus فکر کنید.»