خبرآنلاین نوشت: در حالی که کشور در جنگ نظامی و اقتصادی با آمریکا به سر میبرد و قیمتهای طلا و ارز به یک رکورد تاریخی رسیدهاند، اخیراً یک نماینده مجلس از کودتایی علیه دولت چهاردهم افشاگری کرده است که به نظر میرسد تندروها هنوز به فکر تسویهحسابهای سیاسی و جناحی خود هستند.
مجتبی زارعی، نماینده تهران و از چهرههای نزدیک به محمدباقر قالیباف، در پیامرسان ایتا نوشته است: «دیشب مجلس بر دهان طراح کودتا علیه دولت مستقرِ مورد حمایت ولیفقیه زد! همچنین دیشب طراح فراخوانها علیه قوه مقننه با اطلاعات جدید قالیباف رسوا شد!
با اینکه هو کردن بد است اما چون این آقا تنها فردی بود که دیشب ضد تدابیر آقا درباره کشورداری در میانه جنگ طرحی ارائه کرد همه او را هو کردند و با اعتراض شدید نمایندگان مواجه شد؛ اگر باز هم به شانتاژش ادامه بدهد مینویسم که دیشب چرا هو شد؟ اما سربسته میگویم: این آقا و حزب خرابکار شین دنبال کودتا علیه دولت مستقرِ مورد حمایت ولیفقیه هستند اما مجلس ولایی و مطیع رهبری دیشب بر دهانش زد.»
وی ادامه داد: «اگر هم لازم باشد برخی از اطلاعات دیگر جلسه را که این آقا و حزبش با آن تا بهحال از مردم کلاهبرداری کردند و دکتر قالیباف بخشی از آن را با نمایندگان در میان گذاشت با افکار عمومی در میان خواهم گذاشت؛ اطلاعات دکتر قالیباف قاطبه مجلس غیر از این آقا و اعضای خرابکار حزب شین را با ابعاد جدیدی از ماجراها بهصورت همدلانه آشنا کرد. هربار که علیه تدابیر ولیفقیه و فرمانده معظم کل قوا در میانه این جنگ پیچیده کارسازی کنی در مقابل تو و باند تو خواهیم ایستاد؛ یکی به تدابیر آقا هجمه کنی ده تا میخوری!»
در این میان، اگر چه زارعی نام این نماینده را فاش نکرده است اما منظور از حزب «شین» در واقع همان حزب شریان «شبکه راهبردی یاران انقلاب اسلامی» است که زمانی با محوریت مهرداد بذرپاش تأسیس شد و اعضای آن را چهرههای تندرو که از مخالفان محمدباقر قالیباف و مسعود پزشکیان هستند، تشکیل دادند.
کودتا یعنی چه؟
این اولین باری نیست که نمایندگان مجلس از کودتا سخن میگویند. پیش از این هم محمود نبویان، نماینده تهران و از چهرههای تندرو نزدیک به سعید جلیلی، از وقوع کودتا در کشور سخن گفته بود. در واقع، زمانی که حسامالدین آشنا در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «به نظر میرسد امروز هر سه قوه، نیروهای مسلح، مردم و نهادهای مدنی به خطرات تفرقه و فروپاشی پی بردهاند و فصلالخطاب بودن جمعبندی نهادی را پذیرفتهاند»؛ محمود نبویان نسبت به وقوع آنچه «یک کودتا» خوانده، هشدار داد.
اما کودتا به چه معنایی است؟ کودتا (coup) در اصل واژهای فرانسوی است (coup d'état) بهمعنی «ضربه به دولت» و دلالت دارد بر تصاحب قدرت حکومت (قوه مجریه) بهطور ناگهانی و همراه با خشونت از راه اقدامی غیرقانونی و خارج از حدود قانون اساسی. همچنین، واژه کودتا در لغتنامه دهخدا به معنای برانداختن حکومت با استفاده از قوای نظامی است. معمولاً ارتش دست به کودتا میزند یا به عملیشدن کودتا کمک میکند. کودتا اغلب با خشونت همراه است، گرچه ممکن است این خشونت محدود باشد، با این حال کمتر کودتایی بدون خونریزی صورت گرفته است.
با این حال، در ادبیات سیاسی، صرف مخالفت با دولت یا تلاش برای تغییر مسیر سیاستهای آن را نمیتوان بهخودیخود کودتا نامید. کودتا زمانی معنا پیدا میکند که انتقال یا تصاحب قدرت از مسیرهای قانونی خارج شود و گروهی برای برهمزدن ساختار مستقر قدرت، به اقدام غیرقانونی و معمولاً قهرآمیز یا همراه با خشونت متوسل شوند. از همین رو، استفاده از این واژه درباره اختلافات سیاسی میان جریانهای داخلی، نیازمند مشخص شدن مصادیق و اقداماتی است که پشت این عنوان قرار گرفته است. موضوعی که مجتبی زارعی به آن اشاره نکرده و بهطور مصداق، مشخص نیست که اعضای شریان دقیقاً چه برنامهای را علیه دولت پزشکیان برنامهریزی کرده بودند.
تندروها دست بردار نیستند!
از زمان روی کار آمدن دولت چهاردهم تا الآن، کشور با بحرانهای متعدد زیادی روبهرو بوده است، بحرانهایی فارغ از جنگهای تحمیلی آمریکا و اسرائیل و حوادث دیماه، بخشی از آن نبرد پیدا و ناپیدای میان دولت و تندروهایی است که هنوز شکست انتخابات تیرماه ۱۴۰۳ را نپذیرفتند و تمام تلاش خود را برای کنار زدن رئیسجمهور انجام دادهاند.
بررسی اقدامات تندروها و چهرههای عضو شریان یا نزدیک به سعید جلیلی، حکایت از آن دارد که تندروها از در طی دو سال گذشته، تلاش کردهاند تا دولت چهاردهم را به تمرد از دستورات مقام معظم رهبری محکوم کرده و حتی شایعاتی چون استعفای رئیسجمهوری یا شباهت او به بنیصدر را هم ایجاد کردند. گزارهای که رد پای آن در تمامی اظهارات و رفتارهای دلواپسان قابل مشاهده بوده و تنها محدود به یک چهره خاص نیست.
بهطور مثال، در هفتههای گذشته محمدباقر خرازی، دبیرکل حزبالله ایران، اظهارات تندی را علیه رئیسجمهور بر زبان آورد و از طراحی براندازی دولت چهاردهم سخن گفت. بنابر گفته او؛ «ما در هر شهری بتوانیم ۵۳۰ نفر به نام حضرت زهرا(س) را جمع کنیم. ۵۳۰ نفر خواهر و برادر، یک اطلاعیه میدهیم که همه به تهران بریزند، همان یک اطلاعیه کار را تمام خواهد کرد. با ۱۰۰ نفر، ۲۰۰ نفر یا هزار نفر به جایی نمیرسیم. آقای خامنهای و دولت باید بفهمد باید قدرت ۲۵۰ هزار نفریِ تشکیلاتیِ آماده برای حرکت را ببینند. تو بودی حرکت نمیکردی؟ شما بودید حرکت نمیکردید؟ ندارد و خیال میکند هیچکس همراهش نیست.»
همین اظهارات خرازی کافی بود تا دستگاههای امنیتی و قضایی درباره او اقدام کنند و بر اساس سخنان سخنگوی قوه قضائیه؛ «پرونده او در دادسرای ویژه روحانیت در مرحله تحقیقات مقدماتی قرار داشته و هنوز منجر به صدور کیفرخواست یا حکم نشده است.»
آنچه در این میان قابل تأمل است، نه فقط استفاده از واژه «کودتا»، بلکه تداوم ادبیاتی است که هر بار بخشی از فضای سیاسی کشور را به تقابل با دولت میکشاند. دولت چهاردهم از زمان آغاز به کار خود با بحرانهای مختلفی روبهرو بوده و حالا در شرایط جنگی و اقتصادی دشواری قرار دارد؛ با این حال، اختلافات سیاسی میان دولت و مخالفانش همچنان ادامه دارد و هر بار با ادبیاتی تازه خود را نشان میدهد.
اینبار اما صحبت از «کودتا علیه دولت مستقر» است؛ ادعایی سنگین که اگر قرار باشد فراتر از یک هشدار سیاسی تلقی شود، نیاز به مصداق و توضیح روشن دارد. تا زمانی که چنین جزئیاتی مطرح نشود، آنچه در برابر افکار عمومی قرار دارد، بیش از آنکه یک روایت روشن از یک «کودتا» باشد، تصویری از ادامه همان نزاع سیاسی است؛ نزاعی که با گذشت بیش از دو سال از آغاز به کار دولت، هنوز پایان نیافته است.