زهرا خنداندل ـ تازه‌نیوز، دخترم دل درد داشت اورا به مدرسه فرستادم به گمان اینکه چیزی خاصی نیست. از مدرسه که برگشت بی‌اشتها بود مدام گلایه از دل‌درد می‌کرد و تب هم اضافه شده بود. به دکتر رفتیم گمان آپاندیسیت دادند. سونوگرافی چیز خاصی به جز ویروسی بودن معده نشان نداد اما به دلیل شرایط بالینی احتمال آپاندیس را رد نکرد. دخترم با نامه‌ی دکتر به بیمارستان کودکان اکبر در مشهد ارجاع داده شد. در آزمایش خونش که دوبار هم تکرار شد؛ کراتینین و اوره خونش بالا بود و دفع پروتئین در ادرار داشت. فرزندم با اعلائم «نارسایی حاد کلیه» در بیمارستان کودکان دکترشیخ مشهد بستری شد! 

به عنوان یک مادر گیج و مبهوت بودم از بچه‌ای که تا همین چند روز پیش از در و دیوار بالا می‌رفت و حرف می‌زد و تعامل می‌کرد بچه‌ای که به نظر سالم بود و تنها  یک دل درد ساده داشت. ولی موضوع خیلی جدی‌تر از این‌حرف‌ها بود. دکترها گمانه زنی می‌کردند و دنبال دلیل بودند اما با یک سوال ساده گره‌ها باز شد؛«در یک ماه گذشته سرما نخورده یا علائم سرما خوردگی نداشته است؟» جواب دشوار نبود پدرش هفته پیش با علائم آنفولانزا درمانگاه رفت و زیر سرم بود. دخترم اواسط شهریور ماه سرما خورده بود و با داروهای معمولی خوب شده بود، اما درواقع هیچکدام اینها گویا سرما خوردگی نبوده است! هرچند به طور دقیق مشخص نیست اما احتمال بسیار بالایی دارد که کرونا باشد! برای همین تست کرونا برایش نوشتند و ...

الان که این جملات را می‌نویسم در حالی که  ۳روز است فرزندم در بخش نفرولوژی بستری است تنها برای آگاهی دادن به مادران و پدران است که سرما خوردگی ها را جدی بگیرند. و بداند کرونا باکلیه چه می‌کند؛ دکتر شهریار ناطق در باره رابطه کرونا با کلیه نوشته است: 

ویروس کرونا چگونه به کلیه ها صدمه وارد میکند؟

تاثیر کووید 19 بر کلیه ها هنوز به خوبی روشن نشده است اما برخی از احتمالاتی که پزشکان و محققان بیان میدارند به صورت زیر است:

حمله مستقیم ویروس کرونا به سلول های کلیه

ویروس کرونا ممکن است سلولهای کلیه را هدف قرار دهد. به عبارتی خود ویروس کرونا سلولهای کلیه را آلوده کند. سلولهای کلیه گیرنده هایی دارند که به ویروس کرونای جدید امکان میدهد به آنها وصل شده و حمله ور شوند و نسخه هایی از خود را کپی کنند. در نتیجه بافتهای کلیه صدمه می بینند. همین گیرنده های ویروس کرونا در سلولهای ریه و قلب نیز دیده شده اند، همان نواحی از بدن که اکنون میدانیم ویروس کرونا به آنها صدمه وارد میکند.

کمبود اکسیژن

کمبود اکسیژن در کلیه باعث اختلال در عملکرد آن شود. یکی دیگر از احتمالاتی که در مورد علت مشکلات کلیه در بیماران کرونایی مطرح است این است، که این بیماری باعث کمبود اکسیژن در خون میشود. چرا که بیمار دچار سینه پهلو (پنومونی) شده و ریه اش به خوبی کار نمیکند. سینه پهلوی ناشی از کرونا در موارد شدید بیماری کرونا شایع است.

طوفان سیتوکین بافت کلیه را تخریب میکند.

واکنش بدن به عفونت نیز میتواند مسئول مشکل کلیه باشد. واکنش سیستم ایمنی به ویروس کرونای جدید در برخی افراد شدید میشود و باعث میشود طوفان سیتوکین به راه بیفتد. در این شرایط سیستم ایمنی انبوهی از سیتوکینها را در بدن آزاد میکند. سیتوکینها پروتئینهای کوچکی هستند که در زمان مبارزه با عفونت به سلولها در انتقال پیام کمک میکنند. اما این افزایش ناگهانی سیتوکین در بدن میتواند التهاب شدیدی ایجاد کند. واکنش التهابی در تلاش برای از بین بردن ویروس مهاجم، به بافتهای سالم بدن نیز صدمه وارد میکند و یکی از این بافتها، کلیه میتواند باشد.

لخته شدن خون بر اثر ابتلا به کرونا

ویروس کرونا باعث لخته شدن خون و ایجاد ترومبوز میشود که میتواند کلیه را تحت تاثیر قرار دهد. کلیه ها همانند فیلتر یا صافی، سموم را تصفیه میکنند و آب اضافی و سموم را به عنوان مواد زاید از بدن دفع میکنند. کووید 19 میتواند باعث تشکیل لخته های ریزی در جریان خون شود. این لخته ها میتوانند رگهای خونی کلیه را ببندند و در عملکرد آن اختلال ایجاد نمایند.

آیا کسانی که مشکل کلیوی دارند، بیشتر در معرض ابتلا به کرونا قرار دارند؟

کسانی که بیماری کلیه یا مشکلات زمینه ای مزمن دیگری دارند، ممکن است موارد شدیدتری از ابتلا را تجربه کنند. کسانی که دیالیز میکنند ممکن است سیستم ایمنی ضعیف تری داشته باشند در نتیجه مقابله با عفونت برایشان سخت تر است. 

با این حال باید بدانید بیماران کلیوی باید مرتبا به برنامه درمانی خود ادامه داده و درمانهای لازم را پشت سر بگذارند. فقط احتیاط بیشتری باید داشته باشند تا دچار کرونا نشوند. کسانی که به دلیل بیماری کرونا بستری میشوند، در خطر بیشتر آسیب حاد کلیه قرار دارند که میتواند منجر به بیماری جدی، دیالیز و حتی مرگ شود. به نظر میرسد آسیب حاد کلیه خود میتواند نشانگر شدت عفونت کرونا باشد. میزان مرگ و میر نیز در این بیماران بالاتر است. 

تاثیر ویروس جدید کرونا بر کلیه به چه صورت است؟

تاثیرات متعدد مربوط به ویروس کرونای جدید که تصور میشود در آسیب حاد کلیه نقش دارد، شامل آسیب دیدگی توبولار کلیه (نکروز توبولار حاد) همراه با شوک سپتیک (شوک عفونی)، میکرو التهاب (microinflammation)، افزایش لخته شدن خون و احتمالا عفونت مستقیم کلیه می باشد. بیشتر کسانی که آسیب حاد کلیه مرتبط با کرونا دارند و بهبود یافته اند، پس از مرخص شدن از بیمارستان همچنان عملکرد کلیه شان ضعیف مانده است.

پس از بهبودی کرونا مراقبت از کلیه ها باید ادامه داشته باشد؟

به دلیل عوارض بلند مدت آسیب حاد کلیه توصیه میشود بیماران بهبود یافته از کرونا، که دچار آسیب حاد کلیه شده اند، مرتبا وضعیت کلیه خود را با پزشک ارزیابی کنند چرا که خطر بیماری مزمن کلیه در آنها بیشتر است. 

بیماران کرونا که دچار آسیب حاد کلیه نشده اند اما در ادرارشان خون یا پروتئین بوده است باید تحت نظر باشند چون در خطر ابتلا به بیماری های کلیوی قرار دارند. ارتباط بیماری کرونا با آسیب حاد کلیه (Acute kidney injury) که به آن نارسایی حاد کلیه هم میگویند، با بیماری مزمن کلیه (chronic kidney disease) که در نهایت به نارسایی مزمن کلیه منتهی میشود، تفاوت دارد. 

بیماری مزمن کلیه و نارسایی مزمن کلیه بیماریهای برگشت پذیر نیستند. شناسایی خون یا پروتئین در ادرار از نشانه های اولیه درگیری کلیه در کسانی که است که مبتلا به کووید 19 هستند. اخیرا گزارشهایی راجع به بیماری کرونا در افراد غیر سالمند که دچار آسیب حاد کلیه یا از دست دادن ناگهانی عملکرد کلیه شده اند ارائه شده است. 

این افراد هیچ مشکل پزشکی زمینه ای نداشتند. با درمان مناسب مانند دیالیز در موارد شدید، آسیب حاد کلیه قابل برگشت است. بنابراین تشخیص و درمان آن در بیماران کرونا بسیار اهمیت دارد.

هرچند این مطالب در زمان اوج کرونا تنظیم شده است اما هنوز هم کار آمد است و باید با دقت مورد توجه قرار بگیرد. درباره اوج گیری کرونا در مطلبی که ایسنا منتشر کرده است هم بسیار هشدار جدی در پی دارد:

به گزارش ایسنا، بنابر اعلام مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت و بر اساس داده‌های نظام مراقبت دیده‌وری تنفسی، دو پاتوژن تنفسی (آنفلوآنزا و کووید_۱۹) در هفته بیست‌وهفتم سال جاری (منتهی به ۳ مهر)، نسبت موارد دارای علائم عفونت‌های تنفسی در مراجعان سرپایی و بستری نسبت به هفته گذشته «افزایش» یافته است؛ به نحوی که ۸.۱ درصد از مراجعین سرپایی دارای علائم شبه آنفلوانزا "ILI" و ۱۰.۵ درصد از مراجعین بستری دارای علائم تنفسی شدید "SARI" هستند. میزان عفونت‌های تنفسی مراجعان سرپایی و بستری در هفته گذشته به ترتیب ۶.۵ و ۷.۴ درصد بود.

در این نظام مراقبت دیده‌وری، از میان ۲۳۳ نمونه تنفسی اخذ شده از مراجعین با تظاهرات "ILI" یا "SARI"، درصد مثبت از نظر آنفلونزا به ۱.۷ درصد رسیده که این نسبت در هفته مشابه سال قبل ۰.۹ درصد بود.

همچنین نسبت نمونه‌های مثبت از نظر کووید_۱۹ به ۱۷.۴ درصد رسیده و نسبت به هفته گذشته افزایش یافته است. وضعیت کووید-۱۹ از آستانه هشدار بالا عبور کرده است. بنابراین، ضرورت تشدید مراقبت‌های عفونت‌های حاد تنفسی همچنان مورد تاکید ویژه قرار می‌گیرد. این نسبت در هفته مشابه سال قبل ۸.۹ درصد بود.  

براساس داده‌های نظام مراقبت غیردیده‌وری آزمایشگاهی، در هفته بیست‌وهفتم سال جاری، در مجموع ۵۵۷۲ نمونه تنفسی (۹۶.۶ درصد از بیماران بستری اخذ شده) نمونه تنفسی در آزمایشگاه‌های مولکولی دانشگاه‌های علوم‌پزشکی کشور آزمایش شده که ۱۲۶ مورد آنفلوانزا مثبت بوده که معادل ۲.۳ درصد است. افزایش ۱۳.۳ درصدی فراوانی نمونه‌های تنفسی آزمایش شده در این هفته نسبت به هفته قبل، نکته‌ای حائز توجه است.

۸۰.۷ درصد موارد مثبت آنفلوآنزا را تایپ B تشکیل می‌دهد و همچنان تایپ غالب به حساب می‌آید. آنفلوآنزا نوع A، تایپ غالب در مقطع زمانی مشابه در سال گذشته بود.

۳۶.۵درصد موارد مثبت آنفلوانزا به گروه سنی کودکان تعلق دارد؛۷.۹ درصد موارد مثبت آنفلوانزا برای گروه سنی کمتر از ۲ سال است. همچنین گروه‌های سنی (۲ تا ۵ سال) و (۶ تا ۱۵ سال) به ترتیب ۱۶.۶ و ۱۲ درصد از موارد مثبت آنفلوآنزا را به خود اختصاص داده‌اند.

۷۸ نمونه +PCR که طی ماه گذشته تحت آزمایش توالی‌یابی ژنتیکی قرار گرفته‌اند، متعلق به سویه اومیکرون و زیررده XFG هستند. تمام نمونه‌های شهریور ماه و ۸۹ درصد از نمونه‌های مرداد متعلق به RV.۱ یکی از زیررده‌های XFG.۲۳.۱.۳ است.

اواخر سپتامبر ۲۰۲۶، الگوی گردش پاتوژن‌های تنفسی در مناطق مختلف جهان همچنان ناهمگون است. در سطح جهانی فعالیت کووید ۱۹ پایین و پایدار باقی مانده است؛ در حالی که فعالیت آنفلوانزا در برخی مناطق نیمکره شمالی و به ویژه شرق آسیا در حال افزایش است. فعالیت RSV در سطح جهانی همچنان پایین گزارش می‌شود. در شرق آسیا افزایش فعالیت آنفلوآنزا در کنار افزایش موارد بستری در کره جنوبی از سیگنال‌های مهم فعلی برای پایش فصل تنفسی محسوب می‌شود.

مقطع کنونی، مهمترین سیگنال منطقه‌ای افزایش فعالیت آنفلوانزا در شرق آسیا است. این افزایش در چین و کره جنوبی مشاهده می‌شود و در کره جنوبی با افزایش مستقیم موارد بستری آنفلوانزا همراه بوده است. در مقابل، کووید ۱۹ در این منطقه از آنفلوآنزا پایین‌تر قرار دارد، هرچند در کره جنوبی درصد مثبت شدن و همچنین بستری کووید ۱۹ افزایش نشان می‌دهد.

الگو در نیمکره غربی متفاوت است؛ فعالیت کووید ۱۹ در آمریکا هنوز بالا است، اما در عین حال روندی نزولی دارد؛ اما فعالیت آنفلوانزا و RSV همچنان پایین باقی مانده است. در انگلستان نیز نسبت مثبت‌ شدن هر سه پاتوژن همچنان در سطوح پایین یا پایه قرار دارند؛ هر چند کووید-۱۹ و آنفلوانزا هر دو در حال افزایش هستند.

بنابراین برای پایش ایران در هفته‌های پیش رو، پایش همزمان روند کووید 19 و آنفلوانزا همراه با تعیین تایپ / ساب تایپ آنفلوانزا و واریانت‌های کووید ۱۹ اهمیت بیشتری از اتکا به یک شاخص منفرد دارد. افزایش فعلی آنفلوانزا در شرق آسیا به ویژه با توجه به افزایش موارد بستری در کره جنوبی یک سیگنال قابل‌توجه برای آمادگی و پایش نزدیک‌تر فصل تنفسی در ایران است؛ اما از این داده‌ها نمی‌توان زمان یا ارتفاع موج آینده ایران را به طور دقیق پیش‌بینی کرد. البته بالا بودن نسبت یک واریانت در نمونه‌های مثبت کووید-۱۹ RV.۱>۹۰ می‌تواند به نفع طولانی شدن فاز صعودی موج در کشور باشد.

براساس آخرین داده تجمیعی سازمان جهانی بهداشت ، XFG همچنان شایع‌ترین واریانت گزارش شده در سطح جهانی است. در حال حاضر، سازمان جهانی بهداشت  واریانت‌های BA.۳.۲، XFG، NB ۱.۸.۱ و PQ۱۶.۱.۱ را دنبال می‌کند. داده‌های منتهی به ۱۶ اوت نشان می‌دهد، ۴۱ درصد از توالی شناسایی شده برای XFG است و پس از آن NB.۱.۸.۱ و PQ.۱۶.۱.۱ به ترتیب با ۱۷ و ۱۵ درصد در جایگاه بعدی قرار دارند. 

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

منابع: تاثیر کرونا بر کلیه

عبور کرونا از آستانه هشدار بالا / ضرورت تشدید مراقبت‌های عفونت‌های حاد تنفسی