سید جلال ساداتیان، دیپلمات پیشین، در گفت‌وگو با ایلنا، در ارزیابی تهدیدهای مطرح‌شده درباره حمله به کوه کلنگ و تهدیدات اتمی و همچنین احتمال حمله مجدد، با توجه به تحولات سیاسی و نتیجه انتخابات، گفت: از یک طرف بحث مذاکره مطرح است و طرف مقابل هم تمایل خود را به گفت‌وگو، مذاکره و دیپلماسی نشان می‌دهد، اما از طرف دیگر همچنان شاهد کشمکش و تقابل هستیم و مشخص نیست این روند تا کجا ادامه پیدا کند.
وی ادامه داد: به نظر می‌رسد به نوعی طناب‌کشی هم میان طرفین جریان دارد و هیچ‌کدام نمی‌خواهند کوتاه بیایند و تلاش می‌کنند نشان دهند که همچنان پای مواضع خود ایستاده‌اند.
این دیپلمات پیشین با اشاره به تحرکات نظامی آمریکا تصریح کرد: از سوی دیگر آمریکایی‌ها هم‌زمان با انجام تدارکات و آمادگی‌های خود، تلاش می‌کنند چماق تهدید را هم بالا نگه دارند و این پیام را منتقل کنند که برای اقدام نظامی آمادگی دارند. بنابراین، در کنار تهدیدهای نظامی، بحث مذاکره و پیشبرد امور از مسیر دیپلماسی هم از سوی آنها مطرح می‌شود.
تهدید نظامی آمریکا در کنار پیشنهاد مذاکره؛ طناب‌کشی تهران و واشنگتن تا کجا ادامه دارد؟
ساداتیان با اشاره به نقش واسطه‌ها در روند مذاکرات اظهار داشت: در گذشته هم پاکستان با هماهنگی‌هایی که با چین صورت گرفته بود، وارد این روند شد و تفاهم‌نامه‌ای به نتیجه رسید؛ هرچند انتقاداتی نسبت به آن به ترامپ وارد شد و به نظر می‌رسید طرف مقابل به دنبال آن بود که به‌نوعی این روند را برهم بزند و برای این کار بهانه‌ای پیدا کند. حملاتی که ایران به کشتی‌های قطری انجام داد، از جمله موضوعاتی بود که آنها به آن استناد کردند. این کشتی‌ها تلاش کرده بودند خارج از چارچوب تفاهم‌نامه پاکستان، از مسیر آبراه جنوبی تنگه هرمز عبور کنند و طرف مقابل هم همین موضوع را بهانه قرار داد و مدعی شد که ایران در آن منطقه اقدام به حمله کرده است.
این دیپلمات پیشین خاطرنشان کرد: پس از آن، به مدت ۱۷ روز حملاتی از سوی آنها به مناطق جنوبی ایران و بنادر کشور انجام شد تا توان آتش ایران و ظرفیت آن برای کنترل تنگه هرمز کاهش پیدا کند. ایران هم در مقابل، مناطقی از طرف مقابل را مورد حمله قرار داد.
ساداتیان در ادامه با اشاره به درگیری‌های ۱۷ روزه و واکنش متقابل ایران اظهار داشت: حمله‌ای که در آن مقطع به پایگاهی در اردن انجام شد، بسیار مؤثر و کارساز بود. آن دوره هم در کنار جنگ‌های ۱۲ روزه و ۴۰ روزه، به‌عنوان دوره ۱۷ روزه شناخته شد. طرف مقابل نیز در جریان این درگیری‌ها متوجه شد که ایران حاضر به عقب‌نشینی نیست، ایستادگی می‌کند و از قدرت پاسخگویی برخوردار است.
وی افزود: اکنون نیز شرایط به همین شکل است. در وضعیت فعلی، آنها همچنان به حملات خود ادامه می‌دهند و برای مثال، طی دو شب گذشته یا شب‌های قبل مناطقی را در قشم هدف قرار داده‌اند. در مقابل، ایران نیز اعلام می‌کند که کشتی‌ها با مین برخورد کرده‌اند یا مورد هدف قرار گرفته‌اند. بنابراین، این تقابل همچنان ادامه دارد.
ترامپ بعد از انتخابات به دنبال انتقام از ایران است؟ احتمال حمله مجدد چه قدر جدی است؟
این دیپلمات پیشین با اشاره به اهداف دونالد ترامپ از تشدید فشارهای نظامی و سیاسی علیه ایران گفت: ترامپ تمام این اقدامات را با این هدف انجام می‌داد که ایران را به تسلیم وادار کند و با افزایش فشارها، کشور را به پای میز مذاکره‌ای بکشاند که بتواند از آن امتیاز بگیرد. به نظر می‌رسید که او قصد داشت پیش از انتخابات به این هدف برسد، اما اکنون که انتخابات انجام شده و به نتیجه موردنظر او نرسیده، گمانه دیگری در حال تقویت شدن است؛ اینکه آمریکا و شخص ترامپ بخواهند پس از انتخابات، کینه‌ورزی‌های خود را دنبال کنند و به تعبیر معروف، زهر خود را بریزند.
ساداتیان ادامه داد: در عین حال، تلاش‌هایی از جمله اقدامات ونس در جریان است تا مانع از وقوع چنین اتفاقی شوند. آنها می‌دانند که اگر بار دیگر حمله‌ای انجام دهند، ایران نیز اعلام کرده است که دیگر محدودیت جغرافیایی و ضابطه‌ای برای پاسخ متقابل قائل نخواهد شد. همان‌طور که از مواضع اعلام‌شده و دستورالعمل‌هایی که رهبری برای فرماندهان مطرح کرده‌اند نیز برمی‌آید، در صورت تکرار حملات، دامنه پاسخ ایران می‌تواند گسترده‌تر شود.
وی با اشاره به نگرانی متحدان آمریکا در منطقه تصریح کرد: آمریکایی‌ها از این مسئله نیز نگران هستند که متحدان اروپایی آنها و پایگاه‌هایشان در منطقه بار دیگر تحت فشار قرار بگیرند. کشورهای عربی، به‌ویژه قطر و عربستان سعودی نیز نسبت به این وضعیت نگرانی دارند. به‌خصوص عربستان که از ناحیه حوثی‌ها با تهدید و ضربه مواجه است.
این دیپلمات پیشین تأکید کرد: مجموعه این عوامل نشان می‌دهد که مسئله صرفاً به یک موضع‌گیری یا یک جهت‌گیری محدود نمی‌شود، بلکه عوامل مختلفی بر تحولات جاری تأثیرگذار هستند. بنابراین، باید منتظر ماند و دید که در هر مقطع، عوامل جدید چگونه صحنه را تغییر می‌دهند و چه تأثیری بر روند تحولات خواهند گذاشت.
ساداتیان خاطرنشان کرد: به‌طور کلی، طرف مقابل نیز به این جمع‌بندی رسیده است که ایران حریف قدرتمندی است و به این سادگی نمی‌توان آن را از میدان خارج کرد.
حمله اتمی به کوه کلنگ روی میز آمریکا است؟ ساداتیان از احتمال بمب تاکتیکی گفت
وی در پاسخ به پرسشی درباره احتمال حمله هسته‌ای آمریکا و اظهارات مطرح‌شده از سوی دونالد ترامپ و تاکر کارلسون، گفت: اینکه آیا اساساً امکان استفاده از سلاح هسته‌ای وجود دارد یا خیر، باید گفت احتمال استفاده از تسلیحات به‌اصطلاح تاکتیکی را نیز نمی‌توان از بحث خارج کرد. ممکن است آنها بخواهند با استفاده از چنین سلاح‌هایی، تأسیسات واقع در کوه کلنگ را هدف قرار دهند و ایران را تحت فشار بگذارند.
وی توضیح داد: گزارش‌هایی که به آنها ارائه شده، حاکی از آن است که ایران تأسیساتی را در عمق حدود ۱۰۰ متری زیر کوه و در میان لایه‌های سنگی مستحکم ایجاد کرده است؛ به‌گونه‌ای که بمب‌های متعارف و مهمات متداول آنها نمی‌تواند به آن عمق نفوذ کند. از این منظر، ممکن است تصور کنند با استفاده از تسلیحات تاکتیکی بتوانند چنین تأسیساتی را هدف قرار دهند و ایران را بترسانند تا از مواضع خود عقب‌نشینی کند.
این دیپلمات پیشین با ابراز تردید نسبت به اثربخشی چنین اقدامی اظهار داشت: به نظر من، چنین اتفاقی رخ نخواهد داد و حتی اگر آنها بخواهند از این ابزار استفاده کنند، دستاورد خاصی برایشان نخواهد داشت. در مقابل، ایران نیز اعلام کرده است که در صورت وقوع چنین اقدامی، دیگر هیچ محدودیتی برای حملات متقابل خود قائل نخواهد بود و پاسخ حملات آنها را خواهد داد.
ساداتیان در ادامه با اشاره به تحرکات دیپلماتیک و رفت‌وآمد هیئت‌های مذاکره‌کننده گفت: ببینید، اتفاقاتی که طرفین در حال رقم زدن آن هستند، ابعاد مختلفی دارد. از یک سو، هیئتی در چارچوب توافق مکه به تهران آمد؛ البته ایران عنوان «توافق مکه» را برای آن به کار نبرد، بلکه طرف مقابل این عنوان را مطرح کرد اما تهران آن نشست را نسست چهارجانبه تهران اعلام کرد.
ساداتیان در ادامه این گفت‌وگو با اشاره به مواضع ایران در روند مذاکرات و تحرکات دیپلماتیک اظهار داشت: معنای این تحولات آن است که ایران مواضع و دیدگاه‌های خودش را مطرح می‌کند و این‌طور نیست که تحت تأثیر خواسته‌ها و امتیازاتی که طرف مقابل مطرح می‌کند، قرار گرفته باشد. ایران نیز تدابیر و محاسبات خودش را دارد و بر اساس آنها عمل می‌کند.
وی افزود: ما در هر لحظه این وضعیت را رصد می‌کنیم تا ببینیم طرفین تا کجا پیش می‌روند و کدام‌یک می‌توانند زودتر طرف مقابل را به عقب‌نشینی وادار کنند. با این حال، به نظر می‌رسد طرف آمریکایی به‌شدت نسبت به شرایطی که اکنون به وجود آمده نگران است و تلاش می‌کند با توجه به ویژگی‌های شخصیتی و روحیات دونالد ترامپ، به‌نوعی موفقیتی را که تاکنون به دست نیاورده، جبران کند.
این دیپلمات پیشین تصریح کرد: به‌ویژه اگر ترامپ در انتخابات شکست بخورد، احتمال تشدید تنش‌ها و حملات از سوی آمریکا وجود دارد؛ هرچند در سطح بین‌المللی نیز فشارهایی در حال اعمال است تا آمریکا وارد چنین فضایی نشود. چراکه در صورت وقوع درگیری، رقابت‌های تسلیحاتی و هسته‌ای می‌تواند شدت بگیرد و کل منطقه را بیش از گذشته تحت تأثیر قرار دهد.
ساداتیان تأکید کرد: همان‌طور که اشاره کردم، همه این عوامل در هر مقطع می‌توانند تأثیرات خاص خود را داشته باشند. نمی‌توان گفت از قبل تصمیم قطعی گرفته شده و طرفین حتماً بر اساس همان تصمیم اقدام خواهند کرد. ممکن است حمله‌ای اتفاق بیفتد و ممکن است چنین اتفاقی رخ ندهد. همه‌چیز به ملاحظات و شرایطی بستگی دارد که در ادامه مسیر به وجود می‌آید و این شرایط می‌تواند بر تصمیم‌گیری طرفین و روند تحولات تأثیرگذار باشد.
نتانیاهو برای کشاندن آمریکا به جنگ با ایران چه نقشه‌ای دارد؟
وی در پاسخ به پرسشی درباره میزان تأثیرگذاری اسرائیل و تلاش‌های این رژیم برای تحریک آمریکا به درگیری با ایران گفت: اسرائیل نیز قطعاً در این تحولات نقش و تأثیرگذاری خاص خود را دارد. با توجه به نتایج انتخابات اخیر اسرائیل، حزب نتانیاهو و متحدانش در مجموع ۵۳ کرسی به دست آورده‌اند. آنها از قبل اعلام کرده بودند که با احزاب عرب وارد توافق و ائتلاف نخواهند شد. حزب مخالف نیز موضع مشابهی اتخاذ کرده و اعلام کرده است که حاضر به ائتلاف با احزاب عرب نیست.
وی ادامه داد: بنابراین، به نظر می‌رسد احتمال تکرار انتخابات بیش از گذشته مطرح شده است. این وضعیت برای نتانیاهو نیز مطلوب است، چراکه می‌تواند زمینه تعویق انتخابات و ادامه حضور او در قدرت را فراهم کند. به همین دلیل، نتانیاهو در این فرصت تلاش خواهد کرد تا آنجا که می‌تواند با تحریکات خود، آمریکا را وارد درگیری با ایران کند.
ساداتیان خاطرنشان کرد: نتانیاهو تصور می‌کند اگر از طریق حملات جدی‌تر و افزایش فشار بر ایران به دستاوردی برسد، می‌تواند وضعیت سیاسی خود را ارتقا دهد و موقعیتش را بهبود ببخشد. بنابراین، طبیعتاً به تحریکات خود ادامه خواهد داد و تلاش می‌کند شرایط را به سمتی ببرد که آمریکا وارد تقابل مستقیم با ایران شود.
این دیپلمات پیشین با اشاره به اقدامات پیشین اسرائیل علیه ایران گفت: اسرائیل تاکنون نیز تمام تلاش خود را برای ضربه زدن به ایران به کار گرفته، اما در رسیدن به اهدافش چندان موفق نبوده است؛ چراکه آنها بر اساس محاسباتی تصور می‌کردند می‌توانند ایران را از پای درآورند و توان مقاومت آن را از بین ببرند، اما مقاومتی که در ایران شکل گرفت، موجب شد این محاسبات به نتیجه موردنظر آنها نرسد و اتفاقاتی که انتظار داشتند، رخ ندهد.
ساداتیان با تأکید بر نامشخص بودن روند تحولات آینده اظهار داشت: هنوز مشخص نیست که در آینده با چه شرایطی روبه‌رو خواهیم شد. همان‌طور که اشاره کردم، احتمال حملات و تحرکات اسرائیل را نمی‌توان منتفی دانست و این اقدامات ممکن است همچنان ادامه پیدا کند.
وی گفت: نکته پایانی من این است که نباید تصور کنیم صحنه تحولات به‌گونه‌ای است که همه‌چیز از قبل به‌صورت دقیق و قطعی طراحی و تدارک دیده شده و حتماً همان اتفاقات رخ خواهد داد. درست است که آنها چنین نیت و برنامه‌ای داشته‌اند و در محاسبات خود به دنبال انجام حملات، از بین بردن حاکمیت ایران و تضعیف قدرت کشور بوده‌اند، اما مسئله این است که آیا این کشمکش‌ها، چالش‌ها و فشارهایی که ایجاد کرده‌اند، توانسته آنها را به اهدافشان نزدیک کند یا خیر؟
این دیپلمات پیشین تصریح کرد: آنچه در این میان اهمیت دارد، توان ایران، تدبیر مسئولان کشور و نحوه مدیریت شرایط در کنار قدرت آتش و توان دفاعی است. همه این عوامل در کنار یکدیگر تعیین‌کننده هستند و می‌توانند بر نتایج و سرانجام تحولات تأثیر بگذارند. بنابراین، نمی‌توان از پیش درباره نتیجه این تقابل با قطعیت اظهارنظر کرد و باید روند تحولات و تأثیر عوامل مختلف را در ادامه دنبال کرد.